دعوا بر روی لبه پرتگاه

توسط  علیرضا ربانی یکتازمان تقریبی مطالعه:   8 دقیقه
۱۳ آبان ۱۳۹۹

بررسی رویکرد رسانه ها در جریان اظهارات ائمه جمعه

جنگ جهانی دوم

آدولف هیتلر در کتاب ” نبرد من” می نویسد: دروغ باید چنان عظیم باشد که هیچ‌کس باور نکند کسی آنقدر گستاخ باشد که چنین بی‌شرمانه حقیقت را تحریف کند.

این تکنیک رسانه ای که منتسب به وزیر تبلیغات نازی ها، ژوزف گوبلز است دشمن را هدف اصلی قرار داده، تمام افتخارات را برای خود در نظر می گیرد، تمام فجایع را به دشمن منتسب میکند و در مرحله بعد دروغ بزرگ که باور پذیرتر از دروغ کوچک است را آنقدر تکرار کرده و به آن پر و بال می دهد تا مردم آن را باور کنند. با همین تکنینک ساده اما سودمند، مردم آلمان تا پایان جنگ خود را پیروز قطعی دانسته و به فجایع نازی ها افتخار می کردند.

تاریخ : مهرماه۹۹

۱۱ مهرماه بود که رسانه های داخلی و خارجی تقریبا در یک زمان مشخص، اقدام به انتشار یک خبر در مورد گفتگو امام جمعه اصفهان آیت الله طباطبائی نژاد با فرمانده نیرو انتظامی اصفهان کردند. این خبر هنوز پا نگرفته بود که خبری دیگر نیز با مفهومی مشابه منتشر شد. خبر اول، این بار در مورد سخنرانی عمومی امام جمعه بجنورد حجت‌الاسلام یعقوبی، حوالی ظهر منتشر شد. اما این خبر برخلاف خبر قبلی با تحریف متن از سوی رسانه ای داخلی و بلافاصله رسانه ای خارجی، مواجه شد.

رسانه های مختلف از جمله وب سایت «انتخاب» که جزو اولین سایت های منتشر کننده خبر در داخل بود، اینگونه این خبر را منتشر کردند:”مبادا ویروس کرونا ما را از سایر ویروس‌ها غافل کند. نیروهای انتظامی زندگی بدحجابان را ناامن کنند چرا که آنها در صدد این هستند که جامعه دینی ما را ناامن کنند. ما نمی توانیم در برابر این گونه مسائل کوتاه بیاییم و در مقابل جریان‌های فسادزا حساس نباشیم.” این درحالی است که منبع خبر یعنی تسنیم، خبر را به گونه ای دیگر منتشر کرده است.

این دو خبر جنجال برانگیز با کلید واژه ای خاص(نا امن کردن جامعه برای بی حجاب ها و بد حجاب ها)، و با سویه هایی که رسانه ها به آن دادند، به حوادث اسیدپاشی سال ۹۳ مربوط شد. خبرگزاری های مختلف با شدت و ضعفی متفاوت اینگونه بیان کردند که اولا این سخنان باعث ترس و ناراحتی در بین مردم شده است وثانیا بیم آن می رود که اتفاقات سال۹۳ دوباره تکرار شود و همچنین دستمایه ای برای افرادی باشد تا اقدام به اسید پاشی کنند.

افکار عمومی در پلتفرم های مختلف به خصوص توئیتر آرام آرام در حال واکنش نشان دادن به این موضوع بودند.

گروهی به جایگاه حقوقی ایشان در مورد امر کردن به برخورد با بدحجابان انتقاد کردند، گروهی برخورد با بدحجابی را اولویت ندانستند و گروهی نیز همچون معاون وزیر ارتباطات(امیرناظمی) نیز ازجمله کسانی بود که از امام جمعه اصفهان خواستار توضیح برای جلوگیری از اسیدپاشی های آینده شد.

کمی بعد قربانیان اسیدپاشی سال۹۳ نیز ناراحتی خود را از این گفتگو  ابراز کرده، نا امنی های آن سال را ادامه دار توصیف کردند و خواستار جلوگیری از خشونت و ناامنی شدند.

بی بی سی همان روز یعنی در ۱۲ مهرماه در گزارشی مفصل تر علاوه بر تحریف قبلی، سخنان امام جمعه اصفهان را هم اینگونه بیان کرد: نماینده آیت‌الله علی خامنه‌ای در استان اصفهان در ملاقات با مقام‌های نظامی و امنیتی خواهان “ناامن کردن” فضا برای زنانی شده که پوشش خود را مطابق سلیقه مقام‌های جمهوری اسلامی انتخاب نمی‌کنند.” این رسانه همچنین برداشت خود از اتفاقات سال ۹۳ را با پیوند زدن به این سخنان بیان کرد.

این گزارش و گزارش های دیگر از سوی رسانه های داخلی وخارجی درحالی است که امام جمعه اصفهان در همان روز سخنان خود را توضیح داده بودند.

با بالاگرفتن تنش در فضای افکار عمومی و فشارها بر سخنان این دو امام جمعه و پیگیری رسانه ها و اظهار نظر افراد مختلف ، هردو امام جمعه به سرعت واکنش نشان داده و به توضیح سخنان خود پرداختند. پس از این بود که که اولا رسانه ها این توضیحات را عقب نشینی خواندند و به تحسین فضای قدرتمند مجازی که امکان نقدآزادانه دارد، پرداختند.

در یک جمع بندی از جریان رسانه ای شامل خبرگزاری ها، کاربران توئیتر و اینستاگرام و… حول این دو گفتگو، اینگونه بر می آید که رسانه ها علاوه بر رویکردهای مختلف با یادآوری اتفاقات اسیدپاشی سال ۹۳، امکان ایجاد دوباره ناامنی آن سال را در سخنان این دو امام جمعه یافتند؛ گروهی ایشان را دعوت به صلح  کرده واز ایشان در مورد سخنان خود توضیح خواستند و گروهی با سناریویی خاص، ایشان و گروه های مذهبی را عامل اسید پاشی دانستند. برای فهم اینکه چرا این دو اتفاق را یکی دانسته و برای اتصال آن ها به هم  دست به تحریف زدند، نیاز است تا کمی از اتفاقات گذشته را مرور کنیم. البته برای اطمینان از اینکه تحریف صورت گرفته است یا خیر، اینبار بدون جو رسانه ای، سخنان و تکذیبیه های این دو امام جمعه را در کنار هم بخوانید.

سخنان امام جمعه اصفهان با مسئولین نیروی انتظامی ۹۹/۰۷/۱۰

“وی مطالبه اصلی مردم را از نیروی انتظامی، امنیت بیشتر در جامعه عنوان کرد و برای مقابله با هنجارشکنان خواستار اختیارات بیشتر شد. …وی به کشف حجاب و هنجارشکنی برخی از افراد اشاره کرد و گفت: باید فضای جامعه را برای این عده که تعداد آن ها هم کم است ناامن کرد ونباید اجازه داد به راحتی بیایند و در خیابان ها و پارک ها هنجارشکنی کنند.

وی همچنین خواستار تشکیل شعبه های مخصوص رسیدگی به پرونده های ناهنجاری اخلاقی در دادگاه ها و حمایت از آمرین به معروف و ناهیان از منکر شد.(شمیم ولایت و تسنیم)

اطلاعیه روابط عمومی دفتر نماینده ولی فقیه در استان و امام جمعه اصفهان ۹۹/۰۷/۱۲

“در این دیدار که با حضور سردار میراحمدی جانشین معاونت اطلاعات و امنیت ستاد کل نیرو‌های مسلح و فرمانده انتظامی استان اصفهان به انجام رسید؛ در خلال گزارشات امنیتی مرتبط با گروه های معاند و موارد عدم التزام اخلاقی و شکایات متعدد نسبت به تجاوز به حقوق شهروندی، به موردی ویژه در رفتار برخی از گروه های سازمان یافته و هنجار شکن در اصفهان اشاره شد که این امر نگرانی از برهم زدن نظم عمومی جامعه توسط عده ای اندک مترتب ساخته بود.(شمیم ولایت)

مصاحبه با باشگاه خبرنگاران ۹۹/۰۷/۱۳

“اولا راجع به بی حجابی نگفتم، راجع به بد حجابی گفتم و آن کسی که عمدا حجاب خودش را بر میدارد، ثانیا ضابطین قضایی باید دخالت کنند آن هم با رعایت مسائل قانونی و شرعی. مردم هم حق انجام کار فیزیکی را ندارند و تذکرشان با زبان خوب است.

اگر به این وسیله حل نشد آنگاه ضابطین قضایی باید ورود کنند ونوع برخورد هم فیزیکی نیست. حرف های من براساس اسلام است طبق قانون و شرع، قطعاً لطمه ‌زدن به انسان جریمه دارد.”

سخنان امام جمعه بجنورد ۹۹/۰۷/۱۰

یعقوبی با اشاره به وظایف نیروی انتظامی در سطح جامه اذعان داشت: نیروهای انتظامی همواره با دیده بانی دقیق اوضاع را رصد می‌کنند‌ نیروهای انتظامی می‌بایست هم امنیت سطح جامعه را مستمر کرده وهم زندگی آشوبگرانی که نیت شوم در اذهان خود دارند را ناامن کنند.

امام جمعه بجنورد بی‌حجابی در سطح جامعه را دهن کجی به شهدا و آرمان‌های شهدا دانست و بیان داشت: علاوه بر ورود پلیس و قوه قضاییه به امر مقابله با بی‌حجابی، مردم هم باید به این امر ورود پیدا کنند و آمر به معروف و ناهی از منکر باشند. لذا باید در برابر ویروس های غیرکرونایی نیز حساس باشیم.(تسنیم)

تکذیبیه ایشان در تاریخ ۹۹/۰۷/۱۳

در خطبه ها به وظیفه نیروی انتظامی اشاره کردم و از آن ها خواستم که شرایط را برای اشرار و کسانی که باعث ناامنی در اجتماع می شوند به شدت ناامن کنند تا خانواده ها و مردم احساس امنیت بیشتری داشته باشند.

امام جمعه بجنورد همچنین افزود: با توجه به برخی منکرات به مسئله بدحجابی اشاره کردم و گفتم نباید با بدحجاب ها برخورد فیزیکی کرد بلکه خانم های محجبه باید با حضور خود میدان را از آن ها بگیرند و با اخلاق حسنه آن ها را دعوت به معروف کنند. وی تاکید کرد: اعتقاد دارم باورها به زور اصلاح نمی شوند و اصلاح باورها نیازمند کار فرهنگی است و لذا با برخورد فیزیکی به هیچ عنوان موافق نبوده و نیستم.(رکنا)

با توجه به سخنان ایشان و مطابقت تکذیبیه ها با این سخنان، می توان اطمینان حاصل کرد که جو رسانه ای شکل گرفته فقط براساس سخنان ایشان نیست و هدفی دیگر مقصود است. بنابراین نیازمند آن هستیم تا برای فهم بیشتر به بازنمایی های شکل گرفته در حوادث سال ۹۳ و ۸۳ بپردازیم.

جنایت در سال های گذشته

[۱] ۱۰ سال پیش از حوادث سال ۹۳، این اتفاق هولناک برای آمنه بهرامی اتفاق افتاد. کسی که برای اولین بار حکم قصاص متقابل را برای اسیدپاشی گرفت اما در لحظات آخر بخشید. این رخداد که رسانه ها آن را قهرمانانه خواندند در حالی اتفاق افتاد که به گفته خود او، هم رسانه های داخلی و هم خارجی و هم سازمان های حقوق بشری از او درخواست بخشش کرده بودند. این فشارها به اینجا بسنده نکرده بود و او را تهدید کرده بودند که اگر نبخشد حوادث بدتری را در پی دارد.

علت اصرار بر قصاص به گفته خود جلوگیری از رخدادن دوباره این جرم بود چرا که خود نیز طعم تلخ آن را چشیده و به همین علت در برابر فشار های رسانه ها ایستاده بود. هرچند او در مرحله آخر بخشید تا به گفته خود وجدانی آرام داشته باشند اما بعدها از بخشش اظهار پشیمانی کرد. ترکش های این حادثه به همینحا بسنده نکرد و متاسفانه سال ۹۳ برادر آمنه بهرامی به دلیل فشارهای وارد شده در پی حادثه ۱۰ سال پیش برای خواهر، خود دست به خودکشی می زند.

پس از تلخی های سال ۸۳ و با گذشت ۱۰ سال، دوباره اسیدپاشی ها بر روی ۴ زن رخ داد و ترس بسیار زیادی را به جامعه تزریق کرد. اینبار اما رویکرد رسانه ها به این اتفاق متفاوت بود. مخالفان قصاص اسیدپاشِ سال ۸۳، اینبار مدافعان قصاص اسیدپاش ۹۳ شدند.

رسانه هایی که آن سال خواستار بخشش بودند اینبار اما مطالبه گر قصاص شدند و سیستم قضایی را که سال ها پیش، این مجازات را اعمال کرده بود، نادیده گرفتند. پس از چندی این رسانه ها از دروغ بزرگ خود یعنی ارتباط سیستماتیک اسیدپاشی ها با سخنرانی امام جمعه اصفهان و ربط آن به گروه های مذهبی رونمایی کردند. در این سناریو رهبر فکری و محرک این اتفاقات را سخنان امام جمعه و نماینده ولی فقیه، عاملین را گروه های مذهبی تندرو و قربانیان را کسانی خواندند که به اصطلاح بدحجاب هستند. آنچه که به نقطه اتکایی مهم برای سناریو سازی‌هایی اینچنین بدل شده است، اولا ابهام در پرونده اسیدپاشی سال ۹۳ و سرانجام مجرم،  و ثانیا همراهی رسانه های داخلی در پیشبرد سناریو مذبور است و تا وقتی که جزئیات پرونده آشکار نگردد، این رسان ها می توانند از سناریو خود دفاع کنند.

پرده برداری

با اینکه جزئیات اتفاقات سال ۹۳ هنوز هم کامل مشخص نشده اما از رویکرد برخی از رسانه های داخلی و خارجی در ارتباط دادن آن به جریان مذهبی و رویکرد های ضد و نقیض در برخورد با پدیده ای واحد یعنی اسیدپاشی اینگونه برمی‌آید که اهداف این رسانه ها برخورد مناسب و جلوگیری از مقوله اسیدپاشی و حفظ امنیت جامعه نیست و هدفی دیگر در پس پرده این سناریوپردازی ها وجود دارد.

اگر رویکرد دروغ بزرگ این رسانه ها در ارائه سناریو را بپذیریم، آنگاه اتفاقات مهر ماه نیز با وضوح بیشتری برای ما نمایان می شود. اگر سناریو ساختگی دوباره تکرار شود آنگاه سخنان دوباره امام جمعه اصفهان در مورد حجاب که در اتفاقات سال ۹۳ از سوی این رسانه ها یکی از متهمین است، اولا اتهام را سنگین تر می کند، ثانیا دروغ بزرگ را دوباره یادآوری و باور پذیرتر کرده و ثالثا با القای حس ترس و خشم به مخاطب می تواند بی اعتمادی نسبت به حاکمیت را بیشتر کنند.

واما آن حادثه ای که خوشبختانه اتفاق نیافتاد و تکه آخر پازل برای تائید شباهت این دو رویداد بود، تکرار اسیدپاشی  است که نه تنها دروغ گوبلزی این رسانه ها را بیش از هرزمان دیگری تائید می کرد، بلکه با توجه به آمادگی ذهنی کاربران بیم اعتراضات سراسری می رفت چرا که این بار متهم ردیف اول امام جمعه و نماینده ولی فقیه بود.

برای آینده و آینده سازان

حلقه مفقوده و خنثی ساز این سناریو ها که فرضیه نویسنده را درآینده تائید خواهد کرد، شفاف سازی اتفاقات سال ۹۳ از سوی مراجع ذی‌ربط است. وظیفه مستند سازان و پژوهشگران است تا جزئیات این حادثه را به تصویر کشیده تا رسانه های مغرض نتوانند فضا را متشنج ساخته، ناامنی ایجاد کنند و فضا را برای اسیدپاشان فراهم کنند. والبته واجب است کسانی که سخنانشان حساسیت برانگیز است، مراقب باشند تا طعمه سرقلاب قرار نگیرند. طعمه سرقلاب هم در موقع شکار ماهی به اندازه خود مقصر است.

دعوا بر روی پرتگاه

اظهار نظر حول پدیده اسیدپاشی آنقدر خطرناک و حساس است که این نوشتار آن را به پرتگاه تشبیه کرده است، چرا که اگر برای شخصی اتفاق بیافتد از ده ها بار مردن بدتر است. بنابراین خبرگزاری ها و رسانه هایی که مخاطبین بزرگی دارند باید مراقب بوده و این پدیده ها را دستمایه اهداف سیاسی قرار ندهند، مردم را از زندگی ناامید نکنند و به خاطر یک مشت دلار زندگی دیگران را آتش نزنند.

کاربران در شبکه های اجتماعی به بهانه کنشگری و فعال بودن، اظهار نظر غیر کارشناسی نکنند چرا که هر کنش ممکن است فضا را برای سوءاستفاده کنندگان باز کند. بنابراین این نوشتار نیز که سعی کرده است اتفاقات گذشته را آشکار کند. لذا مسئولیت صحت ۱۰۰%  گفته ها را نمی پذیرد و از شما خوانندگان گرامی می خواهد تا برای واضح تر شدن هرچه بیشتر، خود به جستجو بپردازید.

امید است که این نوشتار فضا را برای اقدامات تلافی جویانه و امنیتی عده ای از رسانه ها سخت تر کند تا اولا شاهد اسید پاشی نبوده و ثانیا فضای افکار عمومی بازیچه دست عده ای سودجو  نشود.

پ.ن: گفته می شود که پدیدآور دروغ گوبلزی برای اولین بار گوبلز نیست، بلکه آنقدر این دروغ گفته شده است که همه باور کرده اند که او خالق آن است. در صورتی که دروغ بزرگ، انگلیسی الاصل است.

 

علیرضا ربانی یکتا
دانشجوی کارشناسی معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات


[۱] برای آنکه تصویری واضح تر از اسیدپاشی های سال های ۸۳ و ۹۳ داشته باشید پیشنهاد می شود مستند چشم در برابر چشم به کارگردانی علی صدری نیا را مشاهده کنید تا به طورمستند و به زبان قربانیان این حوادث از بازنمایی ها و اتفاقات باخبر شوید.

درمورد مطلبی که خوندید به ما بازخورد بدید!

(الزامی):

(الزامی):