فلسفه هفت خوان رستم ادارات

برچسب‌ها,,,,,,,,,

فلسفه هفت خوان رستم ادارات

تحلیل نظام بروکراسی در ایران

حتما برای بسیاری از ما پیش آمده است که برای کاری قصد مراجعه به اداره ای داشته ایم و از دوستانمان در مورد سختی روند ادرای کار های پیش رویمان شنیده ایم ، بعضا می گویند باید یک روزت را برای این کار بگذاری . ولی در اذهان عمومی اینچنین جا افتاده است که طولانی بودن روند اداری اشتباه است و هر شهروندی که به سازمانهای دولتی مراجعه میکند می بایست سریعتر از زمان ممکن کارش انجام شود. توقع مردم از کارمندان ادارات و مسئولین این است که قانون و مقررات دست و پاگیر را بردارند، فرمها و کاغذها را کنار بگذارند؛ نیازی نیست برای یک وام ازدواج که مبلغ بالایی هم ندارد ضمانت بخواهند و لازم نیست از سرمایه گذار تقاضای وثیقه کنند، که روند ارزش گذاری و تاییده ی اصلیت آن بسیار طولانی است، آن ها باید بگذارند روح کارآفرینی در جامعه ارتقا پیدا کند . همگی این موارد تجلی انتظارات شهروندان و سرمایهگذاران است.

از آن طرف اگر پای درد دل کارمندان ادارات بنشینید می بینید که از بی حوصلگی مراجعین ناراحت هستند و می گویندکه تقصیر ما نیست که کار جلو نمی رود و روند ادرای طولانی است ، ما نیز از این اتفاق رضایت نداریم و برای ما نیز ناراحت کننده است. حال این سوال پیش می آید که معطلی ها تقصیر کیست؟ الان ما می توانیم به چه کسی اعتراض کنیم؟ به عقیده ی بسیاری از متخصصان حوزه ی مدیریت و سیاست گذاری، مشکل اصلی در مسائل ذکر شده نا آگاهی اجتماعی از بوروکراسی کشور است . بوروکراسی برای اداره ی هر جامعه نیاز است ولی به دلیل آشنا نبودن مردم با آن و جدایی مردم ازدولت به مانند ابزاری، باعث بسیاری از مشکلات ؛ مانند فساد های مالی و کار های ناتمام بسیار در برخی سازمان های کشورشده است. در این مورد سوال پیش می آید بوروکراسی چیست و آشنایی با آن چه فایده دارد؟

ابتدا باید اهمیت موضوع برایمان مشخص شود، دستگاه دیوانسالاری کشور، به عنوان یک دستگاه حاکمیتیِ مرتبط بابدنه ی مردمی کشور و به عنوان نمادی و بخشی از تحقق اراده ی سیاسی کشور محسوب میشود. تلقی عمومی در نوع برخورد با این دستگاه ها، تعیین کننده و شاخصه و ممیزه ی اراده ی نظام سیاسی کشور در نوع برخورد با مردم و نوع خدمت رسانی و پاسخگویی بوده است.

بوروکراسی به معنای قدرت سیاسی است و دارای جایگاه مهمی در دنیای مدرن است . ارکان دنیای مدرن سه چیز است: عقلانیت، طبیعت و پیشرفت. پیشرفت هدف دنیای مدرن بود، طبیعت منبعی بود که در اختیار داشت و عقلانیت، که بوروکراسیها نمود تام آن می باشد، ابزاری بود که میتوانست این هدف را محقق کند.

اگر بخواهیم بوروکراسی ایران را بررسی کنیم ، قطعا یکی از نقاط عطف نظام بوروکراتیک کشور ، انقلاب اسلامی بود . بعد ازاین تحول بزرگ بسیاری معتقد بودند که بسیاری از مشکلات حل خواهد شد . ما آن نظام سیاسی و ساختارهای گذشته راکنار گذاشتیم و خواستیم ساختارهایی را حاکم کنیم که بنا بر عللی نتوانستیم. نتوانستیم چون فرهنگ و جامعه ی ما،بوروکراتیزه نشده بود. البته بحث بوروکراسی در زمان پیش از انقلاب و تغییراتش بعد از آن بسیار تفصیلی است و دارای نکات بسیاری است که باید در نوشتار های جداگانه ای به آن پرداخته شود. در غرب، ابتدا در جامعه تغییر و تحولاتی مشاهده شد و بعد دولتها و سازمانها هم به تبع آن، این تغییرات را شاهد بودند؛ اما در کشور ما به جای اسلامی کردن جامعه، به سراغ اسلامی کردن دولت رفتیم . درواقع ما به فرهنگ سازی نپرداختیم بلکه از پتانسیل شور انقلابی ، به اصلاح حاکمیت پرداختیم ، که البته این مرور تاریخی باعث یادآوری نکته ی بسیار مهمی است ؛که تغییرات در حاکمیت باید همراه با فرهنگ سازی باشد و در غیر این صورت کار ناقص باقی می ماند.

واقعیت این است که نگاه به بوروکراسی اصولا نگاهی یک جانبه و تنها از طرف حاکمیت یا مردم نیست ؛ بلکه به معنای واقعی کلمه همگامی حاکمیت و ملت را می طلبد . البته بعد از انقلاب اسلامی اقدامات بسیار خوب و پسندیده ای مثل سپاه و جهاد سازندگی ، شکل گرفت که نهاد بودند. نهاد، سازمانی است که ارزشهایش با ارزشهای جامعه همخوانی دارد. شهید بهشتی میفرمودند: که جهاد را وزارتخانه نکنید، وزارتخانه ها را جهادی کنید .

اصلاح رابطه ملت و حاکمیت و روحیه ای که در بین مسئولین اول انقلاب وجود داشت باعث شد بسیاری از نواقص بوروکراتیک دوران شاهنشاهی ایران که ناشی از ارتباط ملت با حاکمیت بود در سال های اولی انقلاب از بین برود . البته بسیاری نکاتی که مقام معظم رهبری در مورد عدم اشرافیت گرایی مسئولین فرمودند، رعایت نشد و متاسفانه با فاصله گرفتن از سال های آغازین انقلاب ، همواره فاصله ی مسئولین با مردم افزایش پیدا کرد .

چند دیدگاه در تفسیر بوروکراسی وجود دارد ؛ در دیدگاه تخصصی ، بوروکراسی صرفا یک ابزار است، این ابزار میتواند درمسیرهای درست و یا نادرست مورد استفاده قرار بگیرد. بوروکراسی به مانند یک کارد است که هم می شود با آن جان آدمی را گرفت وهم می شود جان فردی را نجات داد. وقتی بوروکراسی معطوف به هدف مورد استفاده قرار میگیرد، ساختارهای چابکتر و سریعتری مثل ادهوکراسی ها (هر ساختاری از سازمان که خطوط بوروکراسی موجود را برای بهره برداری ازفرصتها، حل مسایل و دستیابی به نتایج قطع می کند) شکل میگیرد .

تا اینجا بررسی شد که به شرط آنکه بوروکراسی در خدمت مسئولین و قانون گذاران باشد و آنان نسبت به آن منفعل نباشند، تاثیر مثبتی در جهت حل بسیاری از مشکلات گذاشته می شود و پیشرفت کشور حاصل می شود. همچنین مشخص شد که بوروکراسی هدف نقد نیست و مشکل اصلی در ما بوروکراسی کشور نیست بلکه مشکل در چند مورد است ؛اول آگاه نبودن مردم از بوروکراسی کشوری که در آن زندگی می کنند ، دوم عدم اطلاع رسانی درست در مورد بوروکراسی کشور ازجانب دولت به مردم ، سوم عدم مطالبه مردم از دولت برای توضیح بوروکراسی کشور. نبود موارد یاد شده باعث شده است که همراهی دولت و ملت از بین برود و افرادی که نسبت به قوانین و روند اداری کشور و به شکل کلی بوروکراسی آگاهی نسبی دارد بتوانند انواع رانت ها و اختلاس ها را انجام دهند .

حال که بیشتر با بوروکراسی آشنا شدیم به مشکلاتی که در ابتدا مطرح شد برمی گردیم . چرا روند اداری برای مراجعین وحتی کارمندان اذیت کننده است؟ ابتدا باید به این نکته اشاره کنیم که همان شهروندی که مخالف قانون و مقررات دست و پاگیر است، اگر در افکار عمومی گفته شود سرمایه گذاری ، مبلغی وام از یک بانک دولتی اخذ کرده و از کشور گریخته، زیرا وثیقه نداشته است، دولت را درانتخابات جریمه خواهد کرد. پس نفس بوروکراسی وقت گیر است و باید چنین باشد. باید از کسی که وام اخذ میکند وثیقه گرفت، باید از کسی که وام ازدواج دریافت میکند، ضمانت گرفت، باید کسی را که بورسیه ی وزارت علوم و وزارت آموزش و پرورش را دریافت میکند، ضمانت گرفت. زیرا مصرف پول ملت بدون تضمین، توجیه بردار نیست.

بوروکراسی پاسدار ناموس مدیریتی کشور است. بوروکراسی به عنوان نوعی ساختار اداری حافظ منافع ملی است. امنیت واقعی مدیریتی درپرتو ابزارهای بوروکراسی محقق میشود. همان طور که نظامیان به مدد سلاح از کیان فیزیکی نظامسیاسی دفاع میکنند، همان طور که مرزبانان از ورود کالاهای قاچاق مواد مخدر به کشور جلوگیری میکنند، همان طور کهنگهبانان از ورود سارقان به محله حفاظت میکنند. آنچه در قاموس دولت گریزان و قانون شکنان کاغذبازی است، در بوروکراسی عین فضیلت اداری است. ابزار کلیدی بوروکراسی برای دفاع از منافع ملی همان کاغذهاست، همان فرمها است، همان مقررات است و همان قوانین .

بوروکراسی ضامن استقلال دولت است. دولت مستقل تجلی ارادهی ملی است. بوروکراسی ابزاری است که دولت به اتکای آن میتواند اعمال قدرت کند و دیگران را مجاب به تبعیت پذیری کند. بوروکراسی بر باد رفته، نشانه ی کاهش ظرفیت حکمرانیدولت است.این ها چند مورد از اهمیت وجود بوروکراسی است . بوروکراسی خود رمز ماندگاری دولت هاست . بوروکراسی برای از بینبردن پدیده های مذمومی آمده است که اکنون خود به آنها متهم است. نفس بوروکراسی دفاع از (تخصص، شایستگی و تعهدکاری) است و جز این در قاموس بوروکراسی نمیگنجد. آنچه بعضا در سازمانهای دولتی رخ میدهد، سیاست سالاری است، نه بوروکرات سالاری. برچسب بی تقوایی، بی عدالتی و بیکاری شایسته ی بوروکراسی نیست، چون در ذات آن نیست . پس بهخودی خود بوروکراسی برای هر جامعه ای لازم است ولی می شود که در حالت ایده آل خود قرار بگیرد ، که با توجه بهمواردی که اشاره شد باید همکاری و همگامی دولت و ملت در اوج خود قرار بگیرد . که این به معنای آشنایی مردم با بوروکراسی کشور در گام اول و بعد ورود مؤثر در همکاری دولت و تشکیل نهاد های سازنده در گام دوم است ؛ تا بسیاری از مشکلات حل شود.

 

مهدی نصیری
دانشجوی دوره کارشناسی معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

درمورد مطلبی که خوندید به ما بازخورد بدید!

(الزامی):

(الزامی):

   

اشتراک گذاری

مطالب مرتبط