طعم خوش آنلاین بودن

برچسب‌ها,,,,,

طعم خوش آنلاین بودن

نکاتی در باب آموزش مجازی

تاریخ، به آدم می‌فهماند چیزهایی که در زمان حاضر بدیهی به نظر می‌رسند و جزء لاینفک زندگی به شمار می‌آیند، قبلا اینگونه نبوده‌اند. الان برای ما سخت است که جهانی بدون سازمان ملل، اینرنت، دانشگاه و … را تصور کنیم، در صورتی که مدت‌ مدیدی دنیا بدون این موارد روزگار می گذرانده است.

با کمی اغراق می‌توان گفت که کرونا به ما آموخت که برخی از این چیز‌های بدیهی زندگی نیز نه تنها دائمی نیستند، بلکه شاید حتی ضروری هم نیستند و می‌توانند در زندگی ما نباشند. در برخی از موارد، کرونا نه تنها مضر نبود، بلکه ما را با جنبه‌های جدیدی از زندگی و شیوه انجام امور آشنا کرد که شاید در صورت نبود کرونا، به این زودی‌ها سراغ آن‌ها نمی‌رفتیم. یکی از این موارد، آموزش مجازی است!

یکی از دوستان، پس از تعطیلی کلاس‌ها و شروع تدریس اینترنتی، جمله‌ای با این مضمون توییت کرد:

نگرانی عمده ی متولیان آموزش، نباید عقب افتادن دروس به خاطر آموزش مجازی باشد، بلکه نگرانی اصلی باید این باشد که بی‌خاصیتی روزهای درس حضوری دارد معلوم می‌شود

اگرچه این جمله تا حدی غیرواقعی است، اما عاری از حقیقت نیز نیست. در این یادداشت تلاش می‌کنیم تا با نگاهی در حد توان بیطرفانه، جنبه‌های مختلف آموزش مجازی را در بستری که کرونا بوجود آورده است، بررسی کنیم:

یک
آموزش مجازی آزادی دانشجویان را خیلی بیشتر کرده‌است. برعکس کلاس حضوری، در آموزش مجازی دانشجو رئیس است، نه استاد. دیگر خبری از قواعد فرمالیته و سخت‌گیرانه کلاس‌ها نیست. محصل مجبور نیست برخی صحبت‌های غیرمفید اساتید را گوش کند. در اینترنت، قانون بقای اصلح حاکم است؛ اساتید و دروس ضعیف حذف می‌شوند و کلاس‌های قوی‌تر جای آنها را می‌گیرند! به این معنی که خود آموزنده انتخاب می‌کند که این درس یا استاد برایش مفید است یا نه. کلاس بی‌فایده را بسیار راحت تر از کلاس حضوری به اصطلاح می‌پیچاند و درس مفید را شرکت می‌کند.

حال یک دوگانه؛ دانشجو خود صلاحیت این را دارد که بفهمد چه درسی برایش اهمیت دارد یا موظف است همه دروس مصوب دانشگاه را که طی یک کار کارشناسی(!) تدوین شده‌اند به خوبی بخواند؟ از نظر من، به این علت که این دانشجوست که برای زندگی‌اش برنامه می‌ریزد و نه دانشگاه، خود بهتر می‌داند که کدام درس برایش مناسب است و نیاز به تمرکز دارد و کدام یک ندارد، اما با این حال اگر این دانشجویان جوان و خام فاقد برخی تجارب و ریزبینی‌ها هستند و هنوز چم و خم کار را فرا نگرفته‌اند، این وظیفه دانشگاه و استاد است تا آنها را از ظرافت‌ها اگاه کنند اهمیت دروس را روشن سازند تا خود دانشجویان انتخابگر باشند، نه اینکه به زور واحد و سنوات، دروس احتمالا بی‌فایده برای دانشجو به او تحمیل شوند. در غیر اینصورت، علی‌رغم‌اینکه واحدها به هر ضرب و زوری نهایتا پاس می‌شوند، اما همانطور که بارها تجربه کرده‌ایم، واقعا یادگرفته نشده اند و قطعا بعد به کار‌نخواهند آمد.

دو
دانشگاه رفتن و کلاس حضوری فقط جنبه‌ آموزشی ندارد. چه بسا همانطور که در بالا نیز بیان شد،برخی جنبه‌های دانشگاه خود مانع یادگیری‌ است. اما یکی از مزیت‌هایی که دانشگاه به دانشجویان می‌دهد، گسترش شبکه ارتباطی است. ارتباط گیری با اساتید، پژوهش‌گاه‌ها، افراد فعال در یک زمینه و فارغ‌التحصیلان، چیزی است که در کمتر جایی غیر از مکان‌های آموزشی پیدا می‌شود. کلاس مجازی بعید است بتواند موارد جانبی‌ِ دانشگاه مثل ارتباطات گسترده را فراهم کند.

سه
بعد از ابلاغیه وزارت علوم مبنی بر اینکه اساتید منتظر بازگشایی دانشگاه‌ها نباشند و تدریس مجازی را شروع کنند، عده‌ای از مدرسان که بنا به هر دلیلی، توانایی یا خواست برگزاری کلاس آنلاین را نداشتند، تصمیم گرفتند با صدای ضبط شده و چند صفحه فایل ورد، تدریس خود را انجام دهند. نکته منفی این تدریس وقتی نمایان شد که دانشجویان متوجه شدند این روش تدریس، تفاوت چندانی در فهم و یادگیری آنها در مقایسه با کلاس حضوری ایجاد نمی‌کند و تقریبا بازدهی کلاس حضوری و این روش، به یک اندازه است!
طبیعتا این صحبت به همه دروس اطلاق نمی‌شود، اما می‌دانیم که واقعا اگر برخی از این درس‌ها جدی تدریس شوند، در مدت زمان خیلی کمتری پرونده‌شان بسته می‌شود و یا حتی نیازی به استاد، این همه کلاس‌های طولانی و تمارین غیر مفید و وقت‌گیر ندارند. انگار که در برخی دروس، دانشگاه‌ها برای ایجاد حس شایستگی در افراد، به دنبال سخت کردن فرایند یادگیری و القای حس پیشرفت تدریجی هستند تا مسائل کوچک بزرگ جلوه کنند و افراد بعد از گذراندن آن دوره احساس کنند که مطلب بسیار سخت و غیرقابل فهمی را آموخته اند.
واقعا چرا برای درسی که می‌توان به راحتی به وسیله کتاب، جزوه و صدای‌ ضبط شده آن را آموخت، باید ساعت‌ها کلاس رفت، تمرین انجام داد و به صحبت‌های خارج از موضوع برخی اساتید و نظرات شخصی آنها در زمینه‌های مختلف گوش داد؟

چهار
برخی از دروس و مهارت‌ها حتما نیاز به حضور استاد دارند. مواردی مثل دروس آزمایشگاهی، رشته‌های مهارتی مثل معماری و دروسی که محاسبات سخت و پیچیده‌ای دارند، قطعا مواردی نیستند که مانند دروس نظری به راحتی بتوان آنها را مجازی تدریس کرد و حضور سرکلاس اجباری است.

پنج
یکی از دوستان در یک نظرسنجی اینستاگرامی، پرسیده بود که بعد از تعطیلی دانشگاه، پیشرفت علمی شما بیشتر شده‌است یا کمتر؟ حدود ۷۰% پاسخ‌دهنده‌ها، اعتقاد داشتند که با کلاس‌های مجازی رشد علمی‌شان بیشتر شده است. می‌دانیم نتیجه این نظرسنجی نامعتبر و فاقد پایایی و روایی است و نمی‌توان به آن تکیه کرد. اما تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها! بالأخره مورد و مسئله‌ای وجود داشته‌‌است که باعث شده چنین نتیجه‌ای حاصل شود، حتی در یک نظر سنجی فاقد اعتبار نیز انتظار نمی‌رود دانشجویان فضای دانشگاه را مانعی برای علم‌آموزی بدانند.
شاید بتوان اینگونه فهمید که در برخی موارد، دانشگاه دارد بر ضد خودش عمل می‌کند. هدف دانشگاه این است که باعث ترویج و آموزش علم شود، اما خودش مانعی می‌شود برای علم! چرا؟ به نظر می‌رسد که یکی از علل آن، همین سلب آزادی و پرکردن وقت دانشجو با کلاس‌های بدون کارآیی باشد. هنگامی که فرد باید اغلب وقتش را صرف شرکت در کلاس کند، دیگر وقتی برای هضم و تحقیق پیرامون مطالب آموخته شده را ندارد و احساس می‌کند خارج از دانشگاه، راحت تر می‌تواند به هدفی برسد که قرار است دانشگاه مسیر دستیابی به آن باشد.

در پایان باید توجه داشت که موارد مذکور، قابل تعمیم به همه دانشگاه‌ها، اساتید و دروس نیست و برای ارزیابی دقیق اثرات آموزش مجازی، نیاز به تحقیقات معتبر است.
در این یادداشت تلاش شد تا با بررسی اجمالی جنبه‌های مختلف آموزش آنلاین و برشمردن برخی مشکلات و فرصت‌های آموزش حضوری، توجه متولیان به این روش جدید آموزش و برخی مشکلات دانشگاه‌ها افزایش یابد تا آموزش مجازی به عنوان ابزاری در کنار آموزش حضوری، به افزایش بهره‌وری سیستم آموزشی کمک کند.

 

محمد جواد شریفی فر
دانشجوی کارشناسی معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

درمورد مطلبی که خوندید به ما بازخورد بدید!

(الزامی):

(الزامی):

   

اشتراک گذاری

مطالب مرتبط